Een cultuur verander je niet, die creëer je

Hoe krijg je in een organisatie of samenwerkingsverband  de neuzen dezelfde kant op, welke rol hebben maatschappelijke organisaties in de samenleving en hoe moeten we inspelen op de veranderende wereld om ons heen? Vraagstukken waar Middenin dagelijks mee te maken heeft. Een vrouw die hier enorm veel ervaring mee heeft, en een hele duidelijke mening, is verandermanager Jeanne Copal. Al heeft ze een hekel aan het woord “veranderen”: ‘Mensen en culturen zijn niet te veranderen, het is zoeken naar de gemene deler om vanuit daar gezamenlijk een nieuwe werkelijkheid creeëren’. We hadden een bijzonder inspirerend gesprek met Jeanne, op haar kantoor in Den Bosch.

Een cultuur verander je niet, die creeër je
Jeanne: ‘Mensen zeggen van mij dat ik mensenkennis heb, maar ik weet eigenlijk niet zo goed wat ze daarmee bedoelen. Ik denk dat het gaat over de rust die ik heb om situaties te onderzoeken en de vragen stel die mensen echt tot nadenken aanzet. Het is belangrijk om te luisteren naar mensen, zonder je oordeel klaar te hebben.’ De Brabanstse verandermanager gelooft namelijk niet dat er één werkelijkheid is binnen een organisatie die je kunt ophelderen. Iedereen heeft zo zijn eigen werkelijkheid, en wat je moet doen is zoeken naar het punt of de situatie waarop iedereen ‘ja’ kan zeggen. En vanuit daar bouw je samen aan een nieuwe werkelijkheid.  Jeanne: ‘Cultuur kun je in mijn ogen namelijk niet veranderen, die moet je (opnieuw) bouwen. Hoe lastig dat soms ook is’.

jeanne2

Zet die ramen eens open
Jan Rotmans, o.a. auteur van de bestseller ‘In het oog van de orkaan‘, is voor Jeanne een inspiratiebron. Hij beschrijft hoe de samenleving verandert, of zoals hij het zegt: “aan het kantelen is”.  Jeanne: ‘We komen uit een tijdperk waarin organisaties uit controle en beheer handelden, met het streven naar welvaart als belangrijkste drijfveer. Maar de wereld waarin zij opereren is zo enorm veranderd. Daar komen organisaties niet meer mee weg, ze moeten zich op een andere manier gaan organiseren’.

Jeanne stelt dat veel organisaties nog erg vanuit binnen de buitenwereld bekijken. “Ramen dicht, anders waait onze kennis weg!” Iedere organisatie met een maatschappelijke functie zou haar ramen open moet zetten en naar buiten moeten gaan. En dan door de ramen naar binnen moeten kijken. Het gaat nu om vragen als “wat is onze toegevoegde waarde in de maatschappij?”. Dit geldt voor bedrijven, overheden en semi-publieke organisaties. En ook voor bibliotheek Midden-Brabant, waar Jeanne een tijdje interimmanager is geweest [zie artikel 2 Middenin de Aandacht - red].

Verwar het middel niet met het doel
‘Hoe vaak zie ik nog dat middelen voor doelen worden aangezien? Veel organisaties kijken hoe ze zoveel mogelijk geld  kunnen verdienen. Maar geld is slechts een middel, vaak is de tevredenheid van de klant een doel waar je  naar moet streven’, aldus Jeanne. Bij Middenin komen we dit ook vaak tegen. Dat de ontwikkeling van gebouwen een doel op zich wordt, waar het in onze ogen slechts een mogelijk middel is om een uiteindelijk doel te realiseren: een prettige omgeving om te wonen, werken, sporten en recreëren.  Jeanne: ‘Het is belangrijk dat men denkt vanuit het bestaansrecht van organisaties, de “why”. Dat zal velen bekend in de oren klinken, maar het wordt zó vaak vergeten’.

Ken het krachtenveld
Waar ik echt van sta te kijken, is dat managers vaak geen idee hebben van wat er zich op de werkvloer afspeelt. Plannen worden van bovenop bedacht, maar vaak wordt vergeten dat de werkvloer zelf prima in staat is om situaties op te lossen, nieuwe manieren te bedenken of huidige processen te optimaliseren. Ik geloof dan ook niet in op zichzelfstaande communicatie- of innovatieafdelingen die als eilandjes opereren.  Alle onderdelen van een organisatie zijn namelijk met elkaar verbonden. Als je aan het één sleutelt, heeft dit invloed op het ander. Een model (inderdaad, het is slechts een model) waar ik veel aan heb gehad is het krachtenveldmodel.

jeanne3

 

 

 

 

 

 

 

 
Zoekt het evenwicht
In het  Hasper en van der Torn Krachtenveldmodel wordt het uiteenlopende scala aan vraagstukken die zich in organisaties afspelen teruggebracht tot een aantal gebieden waarin alles gerangschikt kan worden. Het gaat hierbij om fundamenteel beïnvloedende factoren. Krachten die de organisatie besturen en die op hun beurt weer om sturing vragen:

  • de visie versus de realiteit (de “waan van de dag”);
  • het doel versus de beschikbare middelen;
  • de vorm versus de (beoogde) verandering.

Dit model fungeert als een soort bril en helpt bij het bevorderen van het evenwicht in organisaties: Wanneer klanten en medewerkers tevreden zijn, zal er sprake zijn van evenwicht. De beschrijving van dit evenwicht is dus eigenlijk het beschrijven van de (gewenste) cultuur.’

Vervolg
Jeanne Copal is dit jaar 65 geworden, maar “geen haar op mijn hoofd die erover denkt om te stoppen!”. En gelukkig maar. Na een uur om tafel te hebben gezeten met Jeanne liepen wij geïnspireerd en vol van enthousiasme weer naar huis. Gelukkig kunnen we tijdens Middenin-de-Aandacht LIVE, op 3 november, weer naar haar luisteren!